Giáo sư Jessica Dempsey dẫn dắt dự án khoa học lớn nhất lịch sử Úc: Khám phá bí ẩn vũ trụ

Giáo sư Jessica Dempsey, một trong những nhà thiên văn học vô tuyến đầu tiên tạo ra hình ảnh hố đen, vừa được bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc Đài Quan sát Mảng Kính thiên văn Vuông Kilomet (Square Kilometre Array Observatory - SKAO) tại Úc. Đây là dự án khoa học lớn nhất lịch sử quốc gia này, hứa hẹn sẽ vén màn những bí ẩn sâu thẳm nhất của vũ trụ.

Từ hình ảnh hố đen đến lãnh đạo dự án tỉ đô

Giáo sư Jessica Dempsey không còn là cái tên xa lạ trong giới khoa học thiên văn quốc tế. Bà từng là thành viên của nhóm các nhà thiên văn vô tuyến tiên phong, những người đã thành công trong việc ghi lại hình ảnh trực tiếp đầu tiên của một hố đen. Giờ đây, với vai trò mới là Tổng Giám đốc Đài Quan sát Mảng Kính thiên văn Vuông Kilomet (SKA-Low) tại khu vực Murchison, Tây Úc, Giáo sư Dempsey sẽ dẫn dắt một dự án khoa học trị giá hàng tỉ đô la Úc, được kỳ vọng sẽ làm thay đổi hiểu biết của nhân loại về vũ trụ. Trong một cuộc phỏng vấn độc quyền với tờ The West Australian, Giáo sư Dempsey bày tỏ hy vọng rằng trong nhiệm kỳ của mình, kính thiên văn vô tuyến khổng lồ này sẽ chuyển sang giai đoạn vận hành chính thức. Đây là thời điểm mà cơ sở vật chất đột phá này sẽ bắt đầu hành trình giải mã những câu hỏi lớn nhất về vũ trụ, từ sự hình thành của các thiên hà đầu tiên đến bản chất của vật chất tối và năng lượng tối.

SKA-Low: Mắt thần khổng lồ trên đất Úc

Dự án SKA-Low tọa lạc trên vùng đất truyền thống của người Wajarri Yamaji bản địa, là một phần của Đài quan sát Inyarrimanha Ilgari Bundara của Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Khối thịnh vượng chung (CSIRO). Đây là một khu vực rộng lớn với diện tích lên đến 419.000 mét vuông đất đỏ, nơi sẽ được lắp đặt hơn 131.000 ăng-ten, mỗi ăng-ten cao khoảng 2 mét và có hình dáng giống như những cây thông Noel bằng kim loại. Các ăng-ten này sẽ được nhóm lại thành 512 trạm, mỗi trạm gồm 256 ăng-ten. Mỗi ăng-ten sẽ được kết nối với các công nghệ xử lý tín hiệu tiên tiến nhất ở phía sau, có nhiệm vụ chuyển đổi sóng vô tuyến tần số thấp đến từ vũ trụ thành tín hiệu quang học để phân tích. Đây là một nỗ lực to lớn nhằm thu thập và giải mã những thông điệp cổ xưa nhất mà vũ trụ gửi gắm.

Thách thức dữ liệu và tầm nhìn tương lai

Hiện tại, Giáo sư Dempsey cho biết đã có “vật tư” tương đương 117 trạm được triển khai tại SKA-Low, dù con số này thay đổi hàng ngày. Trong số đó, 16 trạm đã được cấp điện hoàn chỉnh và sẵn sàng “lắng nghe” vũ trụ. Ngay cả với số lượng trạm hạn chế này, lượng dữ liệu thu thập được đã vô cùng khổng lồ. Giáo sư Dempsey giải thích: “Với các kính thiên văn vô tuyến loại này, chúng tôi đang nói về việc thu thập hàng terabyte dữ liệu mỗi giây từ mỗi trạm.” Thách thức lớn nhất là làm sao để cô đọng lượng dữ liệu khổng lồ này thành thông tin có ý nghĩa, loại bỏ những dữ liệu không cần thiết trong tích tắc, và đảm bảo rằng chỉ những dữ liệu quan trọng nhất mới được gửi về Perth để phân tích sâu hơn tại Trung tâm Nghiên cứu Siêu máy tính Pawsey ở Bentley. “Mỗi khi bạn thêm một trạm, bạn lại thêm một ‘cơn đau đầu’ về những gì bạn phải làm,” Giáo sư Dempsey chia sẻ về sự phức tạp của việc quản lý dữ liệu. Tuy nhiên, việc xây dựng và vận hành các kính thiên văn thiên văn trên mọi châu lục, ở những nơi xa xôi nhất thế giới, đã trở thành chuyên môn của nhà khoa học này trong suốt sự nghiệp của bà. Đối với cộng đồng người Việt tại Úc, dự án này không chỉ là một niềm tự hào về năng lực khoa học và công nghệ của đất nước mình đang sinh sống, mà còn là nguồn cảm hứng lớn cho thế hệ trẻ theo đuổi các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Nó cho thấy Úc đang đóng góp đáng kể vào kho tàng tri thức toàn cầu, mở ra những chân trời mới cho sự hiểu biết của nhân loại về vũ trụ.