Kỷ niệm 70 năm vụ thử hạt nhân lớn nhất tại Úc: Những bí ẩn còn bỏ ngỏ

70 năm trước, vào một ngày tháng Sáu năm 1956, nước Anh đã kích nổ vũ khí hạt nhân lớn nhất từng được thử nghiệm trên lãnh thổ Úc tại quần đảo Montebello hẻo lánh thuộc Tây Úc. Vụ thử nghiệm mang tên mã Mosaic G2, có sức công phá kinh hoàng, lớn gấp nhiều lần quả bom nguyên tử đã hủy diệt Hiroshima, nhưng những thông tin về tác động thực sự của nó vẫn còn là ẩn số.

Bối cảnh lịch sử và tham vọng hạt nhân của Anh

Vụ thử Mosaic G2 diễn ra trong bối cảnh nước Anh đang nỗ lực phát triển chương trình vũ khí hạt nhân của mình để bắt kịp các kho vũ khí ngày càng lớn mạnh của Hoa Kỳ và Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Sau Thế chiến thứ hai, Hoa Kỳ đã ngừng chia sẻ thông tin về công nghệ hạt nhân với Vương quốc Anh, thúc đẩy London phải tự chủ trong việc phát triển các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt. Mục tiêu của Anh là chế tạo bom khinh khí (hydrogen bomb) mạnh mẽ, sau khi Mỹ đã thử nghiệm thành công loại bom này vào năm 1952. Tuy nhiên, các thiết bị được sử dụng trong Chiến dịch Mosaic, bao gồm cả G1 và G2, không phải là bom khinh khí hoàn chỉnh mà là vũ khí "phân hạch tăng cường" (boosted fission weapons). Chúng chứa các nguyên tố nhẹ có khả năng gia tăng sức công phá. Cụ thể, lõi của G2 được bao bọc bởi một lớp uranium, trong khi G1 sử dụng chì. Các nhà khoa học Anh muốn kiểm tra hiệu quả của việc kết hợp các nguyên tố này, nhằm tạo ra một loại vũ khí có sức công phá cao chủ yếu bằng công nghệ phân hạch, tức là tách các hạt nhân nguyên tử nặng (trong trường hợp này là plutonium) để giải phóng năng lượng.

Quần đảo Montebello: Địa điểm thử nghiệm và quy mô vụ nổ

Quần đảo Montebello, nằm cách bờ biển Pilbara của Tây Úc hơn 100 km, vốn đã là địa điểm của vụ thử hạt nhân đầu tiên của Anh vào năm 1952. Đến tháng Sáu năm 1956, nơi đây lại trở thành tâm điểm của vụ nổ nguyên tử Mosaic G2. Sức công phá của G2 được ước tính lớn gấp ít nhất bốn lần, thậm chí có thể gấp sáu lần, quả bom đã san bằng thành phố Hiroshima của Nhật Bản vào năm 1945. Trước đó, vào tháng Năm cùng năm, một vụ thử nghiệm khác mang tên Mosaic G1 đã được tiến hành tại đây nhưng với cường độ thấp hơn đáng kể. Việc lựa chọn một địa điểm hẻo lánh như Montebello phản ánh nỗ lực của Anh nhằm thực hiện các thử nghiệm bí mật, tránh xa khu dân cư, dù sau này vẫn gây ra những lo ngại không nhỏ cho người dân và chính quyền Úc.

Phản ứng ban đầu và những lo ngại từ Úc

Các vụ thử nghiệm tại Montebello đã gây ra một làn sóng hoảng loạn ngắn ngủi tại Úc. Chỉ vài giờ sau vụ nổ G2, một nhà thăm dò uranium tại Marble Bar, một thị trấn ở Tây Úc cách địa điểm thử nghiệm khoảng 400 km về phía đông, đã ghi nhận mức độ phóng xạ đáng kể trên máy đo Geiger của mình. Khi ông liên hệ với chính quyền Anh, thông tin về phát hiện này đã nhanh chóng bị rò rỉ ra truyền thông Úc. Nhiều người dân Úc đã lo sợ rằng đây là một tai nạn hạt nhân nghiêm trọng. Theo báo cáo, quyền Thủ tướng Úc lúc bấy giờ là Arthur Fadden đã gửi một bức điện tín thẳng thừng tới Thủ tướng Anh Anthony Eden, yêu cầu làm rõ "chuyện quái quỷ gì đang xảy ra vậy, đám mây [phóng xạ] đang trôi dạt vào đất liền". Một làn sóng phẫn nộ đã bùng lên, nhưng sau đó đã được xoa dịu bởi những lời trấn an từ chính phủ Úc, dù những bí ẩn về tác động lâu dài của vụ thử vẫn còn đó.