Mỹ đặt điều kiện cho thỏa thuận hạt nhân dân sự với Ả Rập Xê Út: Bình thường hóa quan hệ với Israel

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây đã tuyên bố một thỏa thuận hạt nhân dân sự quan trọng giữa Hoa Kỳ và Ả Rập Xê Út sẽ chỉ được thông qua nếu vương quốc này đồng ý bình thường hóa quan hệ với Israel thông qua Hiệp định Abraham. Động thái này đã tạo ra một điều kiện chính trị đáng kể, đặt ra thách thức lớn đối với lập trường lâu nay của Ả Rập Xê Út về vấn đề Palestine.

Thỏa thuận hạt nhân dân sự và điều kiện từ Washington

Vào thứ Tư tuần trước, Hoa Kỳ và Ả Rập Xê Út đã công bố một thỏa thuận sơ bộ về năng lượng hạt nhân dân sự. Theo đó, Ả Rập Xê Út sẽ được phép làm giàu uranium và xây dựng các lò phản ứng hạt nhân sử dụng công nghệ của Mỹ. Một điểm đáng chú ý của thỏa thuận này là nó không yêu cầu các cuộc thanh sát bất ngờ của Liên Hợp Quốc, điều mà Mỹ đã kiên quyết đòi hỏi từ Iran. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã nhanh chóng làm rõ rằng thỏa thuận này, dù tuân thủ các quy định không phổ biến vũ khí hạt nhân trong Đạo luật Năng lượng Nguyên tử của Mỹ – vốn thuộc hàng mạnh nhất thế giới – sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào việc Ả Rập Xê Út tham gia Hiệp định Abraham. Trên nền tảng Truth Social, ông Trump nhấn mạnh: “Thỏa thuận Hạt nhân Dân sự (sẽ không có việc làm giàu vật liệu!)… chỉ liên quan đến mục đích phi quân sự như Iran và UAE (và các quốc gia khác) đã có, sẽ được phê duyệt, nhưng hoàn toàn tùy thuộc vào việc Ả Rập Xê Út tham gia Hiệp định Abraham rất đáng kính trọng và thành công.” Ông cũng khẳng định thêm rằng Hoa Kỳ không phản đối các cơ sở hạt nhân dân sự (không làm giàu).

Lập trường của Ả Rập Xê Út và bối cảnh Hiệp định Abraham

Cho đến nay, Ả Rập Xê Út vẫn chưa chấp nhận điều kiện này. Lập trường lâu nay của vương quốc này là sẽ không ký kết Hiệp định Abraham trừ khi có một thỏa thuận về lộ trình hướng tới việc thành lập nhà nước Palestine. Hiệp định Abraham, được ký kết dưới thời chính quyền Trump vào năm 2020, là một bước ngoặt lịch sử khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Bahrain trở thành những quốc gia Ả Rập đầu tiên công nhận Israel trong 25 năm. Sau đó, Ma-rốc và Sudan cũng đã nối gót. Việc bình thường hóa quan hệ này đã phá vỡ một điều cấm kỵ kéo dài trong khu vực. Phía Đại sứ quán Ả Rập Xê Út tại Washington DC hiện chưa đưa ra bình luận về bài đăng của Tổng thống Trump.

Phản ứng từ Israel và lo ngại về phổ biến vũ khí hạt nhân

Động thái đặt điều kiện của Mỹ đã nhận được sự hoan nghênh từ Israel. Israel từ lâu đã lo ngại rằng một thỏa thuận hạt nhân với Ả Rập Xê Út có thể châm ngòi cho một cuộc chạy đua vũ trang ở Trung Đông. Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã ra tuyên bố vào thứ Năm, khẳng định: “Việc Ả Rập Xê Út tham gia Hiệp định Abraham sẽ là một bước nhảy vọt lịch sử hướng tới hòa bình ở Trung Đông.” Tuy nhiên, thỏa thuận hạt nhân dân sự này cũng đi kèm với những lo ngại nhất định về khả năng phổ biến vũ khí hạt nhân. Mặc dù được tuyên bố là vì mục đích dân sự, việc cho phép Ả Rập Xê Út làm giàu uranium và tái xử lý chất thải hạt nhân đều là những con đường tiềm tàng dẫn đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân. Điều này khác biệt so với trường hợp của UAE, quốc gia đã đồng ý từ bỏ cả hai quy trình này khi ký kết thỏa thuận hạt nhân dân sự với Mỹ trước đây.