Hệ thống thanh toán toàn cầu: Thách thức mới đối với sự thống trị của Mỹ

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, các quốc gia trên thế giới đang ngày càng tìm cách xây dựng những hệ thống thanh toán riêng, độc lập, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào các nền tảng tài chính do Mỹ dẫn đầu như Visa và Mastercard. Xu hướng này đang tạo ra một cục diện mới, đặt ra những thách thức đáng kể đối với vị thế thống trị của Mỹ trong lĩnh vực tài chính toàn cầu.

Làn sóng tự chủ tài chính toàn cầu

Theo một phân tích từ tờ The Economist, quyền kiểm soát của Mỹ đối với hệ thống tài chính toàn cầu đang dần suy yếu khi nhiều quốc gia tập trung phát triển các hệ thống thanh toán nội địa và khu vực. Đây được xem là phản ứng trước chiến lược mà Bộ trưởng Tài chính Mỹ gần đây mô tả là "ngoại giao kinh tế trong thế kỷ 21", nơi việc tiếp cận đồng đô la và nền kinh tế Mỹ "không còn là vô điều kiện". Sự phân mảnh của hệ thống tài chính toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ nhất trong lĩnh vực thanh toán. Điều này không chỉ gây "đau đầu" cho hai "gã khổng lồ" Visa và Mastercard – vốn là những doanh nghiệp Mỹ chiếm ưu thế trong ngành – mà còn phản ánh mong muốn ngày càng cao của các quốc gia về quyền tự chủ tài chính và khả năng kiểm soát hạ tầng thanh toán của riêng mình.

Từ Brazil đến châu Âu: Những ví dụ điển hình

Minh chứng rõ nét cho xu hướng này là trường hợp của Brazil với hệ thống thanh toán tức thời Pix. Tháng trước, một quan chức thương mại cấp cao của Mỹ đã lên tiếng phàn nàn rằng Pix tạo ra bất lợi không công bằng cho các công ty Mỹ như Visa và Mastercard, đồng thời đề xuất áp thêm mức thuế 25% đối với Brazil. Tuy nhiên, phản ứng từ phía Brazil lại rất kiên quyết. Tổng thống Brazil khẳng định: "Pix là một thành tựu của Brazil và chúng tôi sẽ không từ bỏ nó." Ngay cả đối thủ chính trị cánh hữu của ông cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với hệ thống này, cho thấy sự đồng thuận cao trong việc bảo vệ chủ quyền tài chính quốc gia. Tại châu Âu, những lo ngại tương tự cũng đang được nêu ra. Vào tháng 1, Chủ tịch nhóm các vấn đề kinh tế và tiền tệ của Nghị viện châu Âu đã cảnh báo rằng một nước Mỹ thù địch có thể dễ dàng cắt đứt quyền tiếp cận hạ tầng thanh toán của châu lục này. Bà nhấn mạnh: "Bạn sẽ không thể nói rằng mình không được cảnh báo," và lập luận rằng châu Âu phải xây dựng các giải pháp thay thế của riêng mình. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu cũng từng phát biểu trên sóng radio rằng: "Điều quan trọng là tất cả chúng ta phải kiểm soát được thanh toán kỹ thuật số của mình."

Anh quốc và bài học từ Nga

Không chỉ dừng lại ở các nền kinh tế mới nổi hay khối châu Âu, xu hướng này còn lan đến cả Vương quốc Anh. Vài tuần sau những cảnh báo từ châu Âu, một nhóm các lãnh đạo ngân hàng Anh được cho là đã nhóm họp tại London để thảo luận về việc xây dựng một hệ thống đối thủ cạnh tranh với Visa và Mastercard. Nỗi lo sợ về việc phụ thuộc vào các mạng lưới thanh toán do phương Tây dẫn đầu từng chỉ giới hạn ở các quốc gia có "quan hệ địa chính trị căng thẳng" với Mỹ. Tuy nhiên, bài học từ Nga đã thay đổi nhận thức này. Sau khi các lệnh trừng phạt của Mỹ và châu Âu cắt đứt quyền tiếp cận hạ tầng thanh toán quốc tế của Nga, nước này đã nhanh chóng chuyển sang sử dụng hệ thống nhắn tin (SFPS) và mạng lưới thẻ nội địa (Mir) của riêng mình. Sự kiện này đã cho thấy tầm quan trọng của việc có một hệ thống thanh toán độc lập, không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố chính trị bên ngoài.