10 quyền cơ bản của người lao động Úc theo Fair Work Act

Fair Work Act 2009 và National Employment Standards (NES) đặt ra 10 quyền tối thiểu mà tất cả người lao động full-time và part-time tại Úc được hưởng — không phụ thuộc vào hợp đồng hay thỏa thuận riêng. Không ai có thể hợp đồng hóa để tước bỏ những quyền này.

Biết rõ 10 quyền NES giúp bạn nhận biết khi nào quyền lợi của mình bị vi phạm và biết cách yêu cầu.

Tóm tắt nhanh

• NES gồm 10 quyền tối thiểu bắt buộc áp dụng cho mọi người lao động full-time và part-time.
• Annual leave: 4 tuần/năm (full-time), pro-rata cho part-time; tích lũy liên tục.
• Personal/carer's leave: 10 ngày/năm cho ốm đau hoặc chăm sóc gia đình.
• Parental leave: 12 tháng không lương (có thể xin thêm 12 tháng) sau khi làm đủ 12 tháng.
• Unfair dismissal protection: áp dụng sau 6 tháng làm việc (12 tháng với doanh nghiệp nhỏ <15 người).

10 quyền NES — tóm tắt đầy đủ

• 1. Số giờ làm tối đa: 38 giờ/tuần + reasonable additional hours
• 2. Flexible working arrangements: Yêu cầu làm việc linh hoạt (đủ điều kiện)
• 3. Parental leave: 12 tháng không lương (có thể thêm 12 tháng)
• 4. Annual leave: 4 tuần/năm (full-time), tích lũy liên tục
• 5. Personal/carer's leave & compassionate leave: 10 ngày/năm + 2 ngày bereavement
• 6. Community service leave: Không lương cho jury duty, emergency volunteering
• 7. Long service leave: Nghỉ dài hạn sau nhiều năm làm việc liên tục (theo tiểu bang)
• 8. Public holidays: Quyền nghỉ ngày lễ (trừ khi hợp lý phải làm)
• 9. Notice of termination & redundancy pay: Thông báo sa thải và bồi thường dư thừa
• 10. Fair Work Information Statement: Nhà tuyển dụng phải cung cấp cho nhân viên mới

Ai được bảo vệ bởi NES?

NES áp dụng cho tất cả nhân viên trong "national workplace relations system" — bao gồm phần lớn doanh nghiệp tư nhân và liên bang. Nhân viên casual được hưởng một số quyền NES nhưng không phải tất cả (ví dụ không có paid annual leave, nhưng có unpaid carer's leave).

Khi quyền NES bị vi phạm

Nếu nhà tuyển dụng không tuân thủ NES (ví dụ: không trả annual leave khi thôi việc, không cho nghỉ ốm đã tích lũy), bạn có thể khiếu nại với Fair Work Ombudsman. FWO có quyền điều tra và yêu cầu nhà tuyển dụng bồi hoàn.

Câu hỏi thường gặp

Casual có được nghỉ sick leave không?

Casual không có paid personal/carer's leave, nhưng được hưởng unpaid carer's leave và 2 ngày compassionate leave. Từ năm 2024, casual đủ điều kiện (regular and systematic) có thể chuyển sang permanent và nhận đầy đủ entitlements.

Nhà tuyển dụng có thể cắt lương khi nghỉ sick leave không?

Không, nếu bạn còn balance sick leave. Cắt lương paid personal/carer's leave khi bạn còn balance là vi phạm NES.

Tôi mới làm được 3 tháng, có quyền gì rồi?

Ngay từ ngày đầu: public holidays, carer's leave (unpaid), compassionate leave. Từ ngày 1: bắt đầu tích lũy annual leave và personal leave (được dùng sau khi tích lũy đủ). Sau 12 tháng: parental leave, unfair dismissal protection (6 tháng với large business).

Nội dung này mang tính thông tin chung. Để được tư vấn về tình huống pháp lý cụ thể, hãy liên hệ Fair Work Ombudsman (fairwork.gov.au), Workplace Advice Line (1300 130 956) hoặc community legal centre gần nhất.

Xem thêm về quyền lao động và việc làm tại Úc